नागपंचमी विशेष! वर्षातून एकदाच उघडणाऱ्या मंदिरासह भारतातील ५ रहस्यमय नाग मंदिरे
Total Views |
Image Source:(Internet)आज नागपंचमीचा सण देशभरात श्रद्धेने साजरा केला जात आहे. श्रावण महिन्यात येणाऱ्या या दिवशी नागदेवतेची पूजा करण्याची परंपरा आहे. भारतात नागदेवतेशी संबंधित अनेक प्राचीन आणि वैशिष्ट्यपूर्ण मंदिरे आहेत. काही मंदिरांबाबत अनोख्या धार्मिक परंपरा प्रचलित आहेत, तर काही ठिकाणे त्यांच्या रहस्यमय मान्यतांमुळे प्रसिद्ध आहेत. जाणून घेऊया अशाच पाच खास नाग मंदिरांबद्दल...
१. नागचंद्रेश्वर मंदिर, उज्जैन
उज्जैनमधील महाकाल मंदिर परिसरातील नागचंद्रेश्वर मंदिराची परंपरा अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. हे मंदिर वर्षातून केवळ एकदाच, म्हणजे नागपंचमीच्या दिवशी भाविकांसाठी खुले केले जाते. मंदिराचे दरवाजे साधारण २४ तासांसाठी उघडे असतात.
येथील मूर्ती विशेष आकर्षणाचे केंद्र आहे. भगवान शिव आणि माता पार्वती नागाच्या आसनावर विराजमान असल्याचे स्वरूप येथे पाहायला मिळते. त्यामुळे नागपंचमीच्या दिवशी या मंदिरात दर्शनासाठी मोठी गर्दी होते.
२. मन्नारसाला नागराज मंदिर, केरळ
केरळमधील हरिपद येथे असलेले मन्नारसाला मंदिर नागदेवतेच्या उपासनेसाठी प्रसिद्ध आहे. हिरवाईने वेढलेल्या परिसरात वसलेल्या या मंदिरात हजारो नागांच्या प्रतिमा पाहायला मिळतात.
या मंदिराची आणखी एक खासियत म्हणजे येथील धार्मिक विधींमध्ये महिला पुजारीची महत्त्वाची भूमिका असते. संततीप्राप्तीसाठी भाविक येथे विशेष पूजा आणि नवस करतात. हळदीशी संबंधित धार्मिक विधीलाही येथे विशेष महत्त्व आहे.
३. नाग वासुकी मंदिर, प्रयागराज
प्रयागराजमध्ये गंगेच्या तीरावर वसलेले नाग वासुकी मंदिर नागराज वासुकीला समर्पित आहे. धार्मिक दृष्टिकोनातून या मंदिराला विशेष महत्त्व मानले जाते.
कालसर्प दोष निवारणासाठी येथे पूजा करण्याची श्रद्धा आहे. समुद्रमंथनाशी संबंधित पौराणिक कथांमध्ये वासुकी नागाचा उल्लेख आढळतो. त्यामुळे नागपंचमीच्या दिवशी येथे भाविकांची मोठी गर्दी पाहायला मिळते.
४. कर्कोटक नाग मंदिर, भीमताल
उत्तराखंडमधील भीमताल परिसरातील कर्कोटक नाग मंदिर हे नागदेवतेच्या प्राचीन श्रद्धांशी जोडलेले आहे. हे मंदिर कर्कोटक नागाला समर्पित असून स्थानिक लोकांमध्ये याबाबत अनेक धार्मिक मान्यता प्रचलित आहेत.
मंदिरात दर्शन घेतल्यास सर्पाशी संबंधित संकटांपासून संरक्षण मिळते, अशी स्थानिक श्रद्धा आहे. त्यामुळे नागपंचमीच्या काळात या ठिकाणीही भाविक मोठ्या संख्येने येतात.
५. तक्षकेश्वर नाग मंदिर
नागराज तक्षकाला समर्पित तक्षकेश्वर मंदिराचीही धार्मिक महत्त्वामुळे विशेष ओळख आहे. तक्षक नागाशी संबंधित पौराणिक कथांमुळे या मंदिराला नाग उपासनेत महत्त्वाचे स्थान दिले जाते.
येथे दर्शन आणि पूजा केल्याने सर्प तसेच विषारी प्राण्यांपासून संरक्षण मिळते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. नागपंचमीच्या निमित्ताने या मंदिरात विशेष पूजा-अर्चा केली जाते.
नागपंचमीच्या दिवशी देशभरातील या नाग मंदिरांमध्ये भक्तीमय वातावरण पाहायला मिळते. धार्मिक श्रद्धा, पौराणिक कथा आणि प्राचीन परंपरांमुळे ही मंदिरे भाविकांसाठी नेहमीच आकर्षणाचे केंद्र राहिली आहेत.
१. नागचंद्रेश्वर मंदिर, उज्जैन
उज्जैनमधील महाकाल मंदिर परिसरातील नागचंद्रेश्वर मंदिराची परंपरा अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. हे मंदिर वर्षातून केवळ एकदाच, म्हणजे नागपंचमीच्या दिवशी भाविकांसाठी खुले केले जाते. मंदिराचे दरवाजे साधारण २४ तासांसाठी उघडे असतात.
येथील मूर्ती विशेष आकर्षणाचे केंद्र आहे. भगवान शिव आणि माता पार्वती नागाच्या आसनावर विराजमान असल्याचे स्वरूप येथे पाहायला मिळते. त्यामुळे नागपंचमीच्या दिवशी या मंदिरात दर्शनासाठी मोठी गर्दी होते.
२. मन्नारसाला नागराज मंदिर, केरळ
केरळमधील हरिपद येथे असलेले मन्नारसाला मंदिर नागदेवतेच्या उपासनेसाठी प्रसिद्ध आहे. हिरवाईने वेढलेल्या परिसरात वसलेल्या या मंदिरात हजारो नागांच्या प्रतिमा पाहायला मिळतात.
या मंदिराची आणखी एक खासियत म्हणजे येथील धार्मिक विधींमध्ये महिला पुजारीची महत्त्वाची भूमिका असते. संततीप्राप्तीसाठी भाविक येथे विशेष पूजा आणि नवस करतात. हळदीशी संबंधित धार्मिक विधीलाही येथे विशेष महत्त्व आहे.
३. नाग वासुकी मंदिर, प्रयागराज
प्रयागराजमध्ये गंगेच्या तीरावर वसलेले नाग वासुकी मंदिर नागराज वासुकीला समर्पित आहे. धार्मिक दृष्टिकोनातून या मंदिराला विशेष महत्त्व मानले जाते.
कालसर्प दोष निवारणासाठी येथे पूजा करण्याची श्रद्धा आहे. समुद्रमंथनाशी संबंधित पौराणिक कथांमध्ये वासुकी नागाचा उल्लेख आढळतो. त्यामुळे नागपंचमीच्या दिवशी येथे भाविकांची मोठी गर्दी पाहायला मिळते.
४. कर्कोटक नाग मंदिर, भीमताल
उत्तराखंडमधील भीमताल परिसरातील कर्कोटक नाग मंदिर हे नागदेवतेच्या प्राचीन श्रद्धांशी जोडलेले आहे. हे मंदिर कर्कोटक नागाला समर्पित असून स्थानिक लोकांमध्ये याबाबत अनेक धार्मिक मान्यता प्रचलित आहेत.
मंदिरात दर्शन घेतल्यास सर्पाशी संबंधित संकटांपासून संरक्षण मिळते, अशी स्थानिक श्रद्धा आहे. त्यामुळे नागपंचमीच्या काळात या ठिकाणीही भाविक मोठ्या संख्येने येतात.
५. तक्षकेश्वर नाग मंदिर
नागराज तक्षकाला समर्पित तक्षकेश्वर मंदिराचीही धार्मिक महत्त्वामुळे विशेष ओळख आहे. तक्षक नागाशी संबंधित पौराणिक कथांमुळे या मंदिराला नाग उपासनेत महत्त्वाचे स्थान दिले जाते.
येथे दर्शन आणि पूजा केल्याने सर्प तसेच विषारी प्राण्यांपासून संरक्षण मिळते, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. नागपंचमीच्या निमित्ताने या मंदिरात विशेष पूजा-अर्चा केली जाते.
नागपंचमीच्या दिवशी देशभरातील या नाग मंदिरांमध्ये भक्तीमय वातावरण पाहायला मिळते. धार्मिक श्रद्धा, पौराणिक कथा आणि प्राचीन परंपरांमुळे ही मंदिरे भाविकांसाठी नेहमीच आकर्षणाचे केंद्र राहिली आहेत.
