फेऱ्यांपूर्वी अवघे दोन तास... मंडपात पोहोचले अधिकारी अन् थांबला बालविवाह!

Image Source:(Internet)

कामठी : घरासमोर उभारलेला भव्य मंडप, पाहुण्यांची लगबग, नातेवाईकांची वर्दळ आणि विवाहसोहळ्याची अंतिम तयारी... सर्व काही ठरल्याप्रमाणे सुरू होते. काही तासांत मंगलाष्टकांचे सूर घुमणार होते आणि एका 15 वर्षीय मुलीच्या गळ्यात मंगळसूत्र पडणार होते. पण नियतीने तिच्यासाठी वेगळाच निर्णय लिहून ठेवला होता. फेरे सुरू होण्याच्या अवघ्या दोन तास आधी प्रशासनाचे पथक विवाहस्थळी पोहोचले आणि एका क्षणात सर्व काही बदलले. बालविवाह रोखण्यात आला आणि एका अल्पवयीन मुलीचे बालपण, शिक्षण आणि भविष्य वाचले.

कामठी परिसरातील ही घटना केवळ एका विवाहाला रोखण्यापुरती मर्यादित नाही. ती देशात अजूनही अस्तित्वात असलेल्या बालविवाहाच्या गंभीर वास्तवाची जाणीव करून देणारी आहे.

एका फोनने बदलले संपूर्ण चित्र-
जिल्हा बाल संरक्षण कक्षाला एका अल्पवयीन मुलीचा विवाह होणार असल्याची गुप्त माहिती मिळाली. माहिती मिळताच जिल्हा बाल संरक्षण अधिकारी मुस्ताक पठाण यांच्या नेतृत्वाखाली चाइल्ड हेल्पलाइन आणि नवीन कामठी पोलिसांचे संयुक्त पथक तातडीने घटनास्थळी दाखल झाले.अधिकारी पोहोचले तेव्हा विवाहाची सर्व तयारी पूर्ण झाली होती. मात्र, मुलीच्या जन्मतारखेची पडताळणी केल्यानंतर धक्कादायक वास्तव समोर आले. विवाहासाठी सजलेली मुलगी केवळ 15 वर्षांची असल्याचे स्पष्ट झाले.

कायद्याचा हस्तक्षेप आणि पालकांचे समुपदेशन-
अल्पवयीन मुलीचा विवाह होत असल्याचे स्पष्ट होताच अधिकाऱ्यांनी तात्काळ विवाह प्रक्रिया थांबवली. त्यानंतर पालक आणि नातेवाईकांचे समुपदेशन करण्यात आले. बालविवाहामुळे मुलींच्या शिक्षणावर, आरोग्यावर आणि मानसिक विकासावर होणारे गंभीर परिणाम समजावून सांगण्यात आले. तसेच बालविवाह प्रतिबंधक कायद्यांतर्गत होणाऱ्या कारवाईची माहिती देण्यात आली.दीर्घ चर्चेनंतर कुटुंबीयांनी विवाह स्थगित करण्यास सहमती दर्शवली आणि मुलीचे शिक्षण सुरू ठेवण्याचे आश्वासन दिले.

देशात दर मिनिटाला तीन बालविवाह-
कामठीत एका मुलीचा बालविवाह रोखण्यात यश आले असले, तरी देशातील परिस्थिती चिंताजनक आहे. उपलब्ध आकडेवारीनुसार, भारतात दररोज 4,400 ते 4,500 बालविवाह होतात. म्हणजेच देशात प्रत्येक मिनिटाला जवळपास तीन अल्पवयीन मुलींचे विवाह लावले जातात.

हे आकडे केवळ सांख्यिकी नाहीत, तर हजारो मुलींची अर्धवट राहिलेली स्वप्ने, बंद पडलेले शिक्षण आणि हिरावलेले बालपण यांची वेदनादायी कहाणी सांगतात.

2030 पर्यंत ‘बाल विवाह मुक्त भारत’चे लक्ष्य-
बालविवाहाच्या या समस्येवर कायमस्वरूपी उपाय म्हणून केंद्र सरकारच्या महिला व बाल विकास मंत्रालयाने ‘बाल विवाह मुक्त भारत’ ही मोहीम सुरू केली आहे. या मोहिमेअंतर्गत 2026 पर्यंत बालविवाहांचे प्रमाण 10 टक्क्यांनी कमी करण्याचे आणि 2030 पर्यंत भारताला पूर्णपणे बालविवाहमुक्त करण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्यात आले आहे.

मात्र, हे लक्ष्य केवळ सरकारी यंत्रणांच्या प्रयत्नांनी साध्य होणार नाही. समाजातील प्रत्येक जागरूक नागरिकाने पुढाकार घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे.

एका मुलीचे वाचलेले बालपण... समाजासाठी मोठा संदेश-
कामठीतील ही कारवाई दाखवून देते की, योग्य वेळी मिळालेली माहिती आणि प्रशासनाची तत्परता एखाद्या मुलीचे संपूर्ण आयुष्य बदलू शकते. ज्या मंडपात काही तासांनी विवाह होणार होता, त्याच मंडपातून एका मुलीला पुन्हा शाळेत जाण्याची, स्वप्ने पाहण्याची आणि स्वतःचे भविष्य घडवण्याची संधी मिळाली. बालविवाह थांबला... पण त्याहून महत्त्वाचे म्हणजे एका 15 वर्षीय मुलीचे बालपण वाचले, शिक्षण वाचले आणि आयुष्य घडवण्याची संधी वाचली. अशा प्रत्येक कारवाईतूनच ‘बाल विवाह मुक्त भारत’चे स्वप्न वास्तवात उतरणार आहे.