धनत्रयोदशीला भगवान धन्वंतरींची पूजा कशी करावी? जाणून घ्या पूजेची संपूर्ण पद्धत, साहित्य आणि आरोग्यदायी मंत्र!
Total Views |
Image Source:(Internet)मुंबई : दिवाळीच्या मंगलमय पर्वातील धनत्रयोदशी हा दिवस धार्मिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या विशेष महत्त्वाचा मानला जातो. या दिवशी देवी लक्ष्मी आणि भगवान कुबेर यांच्यासह भगवान धन्वंतरी यांचे पूजन करण्याची परंपरा आहे. भगवान धन्वंतरी यांना आयुर्वेदाचे जनक तसेच देवांचे वैद्य मानले जाते. त्यांच्या पूजनातून कुटुंबाच्या उत्तम आरोग्याची, दीर्घायुष्याची आणि सुख-समृद्धीची प्रार्थना केली जाते.
हिंदू धर्मशास्त्रातील मान्यतेनुसार, समुद्रमंथनातून भगवान धन्वंतरी हातात अमृतकलश घेऊन प्रकट झाले. त्यामुळे धनत्रयोदशीला धन्वंतरी जयंती असेही म्हटले जाते. आरोग्य आणि निरोगी जीवनाचे महत्त्व अधोरेखित करणारा हा दिवस असल्याने अनेक घरांमध्ये विशेष पूजा केली जाते. चला तर जाणून घेऊया भगवान धन्वंतरींच्या पूजेचे महत्त्व, आवश्यक साहित्य, पूजेची पद्धत आणि विशेष मंत्र.
भगवान धन्वंतरी कोण आहेत? जाणून घ्या पौराणिक महत्त्व-
पौराणिक कथांनुसार, देव आणि दानवांनी केलेल्या समुद्रमंथनातून भगवान धन्वंतरी अमृताचा कलश घेऊन प्रकट झाले. त्यांना भगवान विष्णूंचा अवतार मानले जाते. त्यांच्या हातात अमृतकलश, शंख, चक्र आणि आयुर्वेदाशी संबंधित प्रतीके असल्याचे चित्रण केले जाते.
भगवान धन्वंतरी हे आयुर्वेदाचे अधिष्ठाता मानले जातात. मानवी जीवनात आरोग्याचे स्थान किती महत्त्वाचे आहे, याची आठवण करून देणारा हा दिवस आहे. त्यामुळे धनत्रयोदशीला त्यांच्या पूजनास विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
धन्वंतरी पूजन का केले जाते?
धनत्रयोदशीला भगवान धन्वंतरींची पूजा करण्यामागे विविध धार्मिक श्रद्धा आहेत.
चांगल्या आरोग्यासाठी : कुटुंबातील प्रत्येक व्यक्ती निरोगी राहावी आणि उत्तम आरोग्य लाभावे, यासाठी प्रार्थना केली जाते.
दीर्घायुष्यासाठी : घरातील सदस्यांना दीर्घायुष्य आणि आनंदी जीवन मिळावे, अशी कामना केली जाते.
आयुर्वेदाचा गौरव : पारंपरिक भारतीय वैद्यकीय ज्ञान आणि आयुर्वेदाप्रती आदर व्यक्त केला जातो.
सुख-समृद्धीसाठी : घरात सुख, शांती आणि भरभराट नांदावी, यासाठी धन्वंतरींचे स्मरण केले जाते.
निरोगी जीवनाचा संकल्प : चांगला आहार, व्यायाम आणि आरोग्याची काळजी घेण्याचा संकल्प केला जातो.
धन्वंतरी पूजेसाठी कोणते साहित्य लागते?
पूजा सुरू करण्यापूर्वी आवश्यक साहित्य एकत्र करून ठेवावे. यामध्ये पुढील वस्तूंचा समावेश होतो.
भगवान धन्वंतरी यांची मूर्ती किंवा छायाचित्र
लाल किंवा पिवळे वस्त्र आणि पाट
तांब्या किंवा पाण्याने भरलेला कलश
हळद, कुंकू, चंदन आणि अक्षता
फुले आणि फुलांचा हार
तुळशीची पाने
धूप, अगरबत्ती आणि तुपाचा दिवा
फळे, मिठाई आणि नैवेद्य
पंचामृत
पान, सुपारी आणि दक्षिणा
घरातील परंपरा आणि उपलब्धतेनुसार पूजेच्या साहित्यात बदल करता येतो.
धनत्रयोदशीला भगवान धन्वंतरींची पूजा कशी करावी?
धनत्रयोदशीच्या दिवशी सकाळी किंवा आपल्या घरच्या पूजेच्या परंपरेनुसार शुभवेळी भगवान धन्वंतरींचे पूजन करता येते. घरच्या घरी सोप्या पद्धतीने पूजा करण्यासाठी पुढील क्रम पाळावा.
१. पूजेची जागा तयार करा
सर्वप्रथम घरातील देवघर आणि पूजेचे स्थान स्वच्छ करावे. त्यानंतर पाटावर लाल किंवा पिवळे वस्त्र अंथरून त्यावर भगवान धन्वंतरींची मूर्ती किंवा फोटो ठेवावा.
२. गणेशाचे स्मरण करून दीपप्रज्वलन करा
कोणत्याही शुभकार्याप्रमाणे पूजेची सुरुवात भगवान गणेशाच्या स्मरणाने करावी. त्यानंतर तुपाचा दिवा लावून धूप आणि अगरबत्ती प्रज्वलित करावी.
३. कुटुंबाच्या आरोग्यासाठी संकल्प करा
हातात थोडे पाणी, अक्षता आणि फूल घेऊन आपल्या कुटुंबातील सर्व सदस्यांना उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि सुख-समृद्धी लाभावी, या भावनेने पूजेचा संकल्प करावा.
४. भगवान धन्वंतरींचे आवाहन करा
भगवान धन्वंतरींचे मनोभावे ध्यान करून त्यांचे पूजेसाठी आवाहन करावे. त्यानंतर त्यांच्या चरणी फुले अर्पण करावीत.
५. हळद, कुंकू आणि चंदन वाहा
भगवान धन्वंतरींच्या मूर्तीला किंवा छायाचित्रासमोर हळद, कुंकू, चंदन आणि अक्षता अर्पण कराव्यात. त्यानंतर फुले आणि हार वाहावा.
६. धूप-दीप दाखवून प्रार्थना करा
भगवान धन्वंतरींना धूप आणि दिवा दाखवावा. कुटुंबातील सर्व सदस्यांच्या निरोगी आयुष्यासाठी मनोभावे प्रार्थना करावी.
७. नैवेद्य अर्पण करा
फळे, मिठाई, खीर किंवा घरात तयार केलेला सात्त्विक नैवेद्य भगवान धन्वंतरींना अर्पण करावा. सोबत पिण्यासाठी पाणी ठेवावे.
८. मंत्रजप आणि आरती करा
भगवान धन्वंतरींच्या विशेष मंत्राचा जप करावा. त्यानंतर आरती करून कुटुंबाच्या आरोग्य आणि आनंदासाठी प्रार्थना करावी.
९. क्षमायाचना करून प्रसाद वाटा
पूजेमध्ये काही त्रुटी राहिल्या असल्यास क्षमा मागावी. शेवटी देवाला नमस्कार करून घरातील सर्वांना प्रसाद वाटावा.
भगवान धन्वंतरींचा प्रभावी मानला जाणारा मंत्र-
धनत्रयोदशीच्या पूजेमध्ये भगवान धन्वंतरींच्या मंत्राला विशेष स्थान आहे. आरोग्य आणि रोगमुक्त जीवनासाठी प्रार्थना म्हणून या मंत्राचा जप केला जातो.
धन्वंतरी मंत्र :
॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय धन्वन्तरये अमृतकलशहस्ताय
सर्वामयविनाशनाय त्रैलोक्यनाथाय श्रीमहाविष्णवे नमः ॥
मंत्राचा अर्थ : हातामध्ये अमृतकलश धारण करणाऱ्या, सर्व रोगांपासून मुक्ती मिळावी अशी प्रार्थना ज्यांच्याकडे केली जाते, अशा तिन्ही लोकांचे स्वामी भगवान श्रीमहाविष्णू स्वरूप धन्वंतरी यांना माझा नमस्कार असो.
पूजेच्या वेळी श्रद्धेने आणि एकाग्रतेने या मंत्राचा जप करता येतो.
धनत्रयोदशीला आरोग्यासाठी कोणते संकल्प करावेत?
भगवान धन्वंतरींच्या पूजनासोबत आरोग्याची काळजी घेण्याचा निर्धार करणेही महत्त्वाचे आहे.
कुटुंबातील ज्येष्ठ नागरिकांच्या आरोग्याकडे विशेष लक्ष द्यावे.
घर आणि परिसर स्वच्छ ठेवण्याची सवय लावावी.
संतुलित आणि पौष्टिक आहार घ्यावा.
दररोज नियमित व्यायाम आणि योगासने करण्याचा प्रयत्न करावा.
कोणतेही आयुर्वेदिक औषध किंवा काढा वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय घेऊ नये.
गरजू रुग्णांना औषधे किंवा आरोग्यविषयक मदत करण्यासाठी पुढाकार घ्यावा.
हिंदू धर्मशास्त्रातील मान्यतेनुसार, समुद्रमंथनातून भगवान धन्वंतरी हातात अमृतकलश घेऊन प्रकट झाले. त्यामुळे धनत्रयोदशीला धन्वंतरी जयंती असेही म्हटले जाते. आरोग्य आणि निरोगी जीवनाचे महत्त्व अधोरेखित करणारा हा दिवस असल्याने अनेक घरांमध्ये विशेष पूजा केली जाते. चला तर जाणून घेऊया भगवान धन्वंतरींच्या पूजेचे महत्त्व, आवश्यक साहित्य, पूजेची पद्धत आणि विशेष मंत्र.
भगवान धन्वंतरी कोण आहेत? जाणून घ्या पौराणिक महत्त्व-
पौराणिक कथांनुसार, देव आणि दानवांनी केलेल्या समुद्रमंथनातून भगवान धन्वंतरी अमृताचा कलश घेऊन प्रकट झाले. त्यांना भगवान विष्णूंचा अवतार मानले जाते. त्यांच्या हातात अमृतकलश, शंख, चक्र आणि आयुर्वेदाशी संबंधित प्रतीके असल्याचे चित्रण केले जाते.
भगवान धन्वंतरी हे आयुर्वेदाचे अधिष्ठाता मानले जातात. मानवी जीवनात आरोग्याचे स्थान किती महत्त्वाचे आहे, याची आठवण करून देणारा हा दिवस आहे. त्यामुळे धनत्रयोदशीला त्यांच्या पूजनास विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
धन्वंतरी पूजन का केले जाते?
धनत्रयोदशीला भगवान धन्वंतरींची पूजा करण्यामागे विविध धार्मिक श्रद्धा आहेत.
चांगल्या आरोग्यासाठी : कुटुंबातील प्रत्येक व्यक्ती निरोगी राहावी आणि उत्तम आरोग्य लाभावे, यासाठी प्रार्थना केली जाते.
दीर्घायुष्यासाठी : घरातील सदस्यांना दीर्घायुष्य आणि आनंदी जीवन मिळावे, अशी कामना केली जाते.
आयुर्वेदाचा गौरव : पारंपरिक भारतीय वैद्यकीय ज्ञान आणि आयुर्वेदाप्रती आदर व्यक्त केला जातो.
सुख-समृद्धीसाठी : घरात सुख, शांती आणि भरभराट नांदावी, यासाठी धन्वंतरींचे स्मरण केले जाते.
निरोगी जीवनाचा संकल्प : चांगला आहार, व्यायाम आणि आरोग्याची काळजी घेण्याचा संकल्प केला जातो.
धन्वंतरी पूजेसाठी कोणते साहित्य लागते?
पूजा सुरू करण्यापूर्वी आवश्यक साहित्य एकत्र करून ठेवावे. यामध्ये पुढील वस्तूंचा समावेश होतो.
भगवान धन्वंतरी यांची मूर्ती किंवा छायाचित्र
लाल किंवा पिवळे वस्त्र आणि पाट
तांब्या किंवा पाण्याने भरलेला कलश
हळद, कुंकू, चंदन आणि अक्षता
फुले आणि फुलांचा हार
तुळशीची पाने
धूप, अगरबत्ती आणि तुपाचा दिवा
फळे, मिठाई आणि नैवेद्य
पंचामृत
पान, सुपारी आणि दक्षिणा
घरातील परंपरा आणि उपलब्धतेनुसार पूजेच्या साहित्यात बदल करता येतो.
धनत्रयोदशीला भगवान धन्वंतरींची पूजा कशी करावी?
धनत्रयोदशीच्या दिवशी सकाळी किंवा आपल्या घरच्या पूजेच्या परंपरेनुसार शुभवेळी भगवान धन्वंतरींचे पूजन करता येते. घरच्या घरी सोप्या पद्धतीने पूजा करण्यासाठी पुढील क्रम पाळावा.
१. पूजेची जागा तयार करा
सर्वप्रथम घरातील देवघर आणि पूजेचे स्थान स्वच्छ करावे. त्यानंतर पाटावर लाल किंवा पिवळे वस्त्र अंथरून त्यावर भगवान धन्वंतरींची मूर्ती किंवा फोटो ठेवावा.
२. गणेशाचे स्मरण करून दीपप्रज्वलन करा
कोणत्याही शुभकार्याप्रमाणे पूजेची सुरुवात भगवान गणेशाच्या स्मरणाने करावी. त्यानंतर तुपाचा दिवा लावून धूप आणि अगरबत्ती प्रज्वलित करावी.
३. कुटुंबाच्या आरोग्यासाठी संकल्प करा
हातात थोडे पाणी, अक्षता आणि फूल घेऊन आपल्या कुटुंबातील सर्व सदस्यांना उत्तम आरोग्य, दीर्घायुष्य आणि सुख-समृद्धी लाभावी, या भावनेने पूजेचा संकल्प करावा.
४. भगवान धन्वंतरींचे आवाहन करा
भगवान धन्वंतरींचे मनोभावे ध्यान करून त्यांचे पूजेसाठी आवाहन करावे. त्यानंतर त्यांच्या चरणी फुले अर्पण करावीत.
५. हळद, कुंकू आणि चंदन वाहा
भगवान धन्वंतरींच्या मूर्तीला किंवा छायाचित्रासमोर हळद, कुंकू, चंदन आणि अक्षता अर्पण कराव्यात. त्यानंतर फुले आणि हार वाहावा.
६. धूप-दीप दाखवून प्रार्थना करा
भगवान धन्वंतरींना धूप आणि दिवा दाखवावा. कुटुंबातील सर्व सदस्यांच्या निरोगी आयुष्यासाठी मनोभावे प्रार्थना करावी.
७. नैवेद्य अर्पण करा
फळे, मिठाई, खीर किंवा घरात तयार केलेला सात्त्विक नैवेद्य भगवान धन्वंतरींना अर्पण करावा. सोबत पिण्यासाठी पाणी ठेवावे.
८. मंत्रजप आणि आरती करा
भगवान धन्वंतरींच्या विशेष मंत्राचा जप करावा. त्यानंतर आरती करून कुटुंबाच्या आरोग्य आणि आनंदासाठी प्रार्थना करावी.
९. क्षमायाचना करून प्रसाद वाटा
पूजेमध्ये काही त्रुटी राहिल्या असल्यास क्षमा मागावी. शेवटी देवाला नमस्कार करून घरातील सर्वांना प्रसाद वाटावा.
भगवान धन्वंतरींचा प्रभावी मानला जाणारा मंत्र-
धनत्रयोदशीच्या पूजेमध्ये भगवान धन्वंतरींच्या मंत्राला विशेष स्थान आहे. आरोग्य आणि रोगमुक्त जीवनासाठी प्रार्थना म्हणून या मंत्राचा जप केला जातो.
धन्वंतरी मंत्र :
॥ ॐ नमो भगवते वासुदेवाय धन्वन्तरये अमृतकलशहस्ताय
सर्वामयविनाशनाय त्रैलोक्यनाथाय श्रीमहाविष्णवे नमः ॥
मंत्राचा अर्थ : हातामध्ये अमृतकलश धारण करणाऱ्या, सर्व रोगांपासून मुक्ती मिळावी अशी प्रार्थना ज्यांच्याकडे केली जाते, अशा तिन्ही लोकांचे स्वामी भगवान श्रीमहाविष्णू स्वरूप धन्वंतरी यांना माझा नमस्कार असो.
पूजेच्या वेळी श्रद्धेने आणि एकाग्रतेने या मंत्राचा जप करता येतो.
धनत्रयोदशीला आरोग्यासाठी कोणते संकल्प करावेत?
भगवान धन्वंतरींच्या पूजनासोबत आरोग्याची काळजी घेण्याचा निर्धार करणेही महत्त्वाचे आहे.
कुटुंबातील ज्येष्ठ नागरिकांच्या आरोग्याकडे विशेष लक्ष द्यावे.
घर आणि परिसर स्वच्छ ठेवण्याची सवय लावावी.
संतुलित आणि पौष्टिक आहार घ्यावा.
दररोज नियमित व्यायाम आणि योगासने करण्याचा प्रयत्न करावा.
कोणतेही आयुर्वेदिक औषध किंवा काढा वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय घेऊ नये.
गरजू रुग्णांना औषधे किंवा आरोग्यविषयक मदत करण्यासाठी पुढाकार घ्यावा.
धनत्रयोदशीचा संदेश : संपत्तीसोबत आरोग्यही महत्त्वाचे-
धनत्रयोदशी म्हटले की सोने-चांदी खरेदी, नवीन वस्तूंची खरेदी आणि लक्ष्मीपूजन यांची आठवण होते. मात्र, या दिवसाला भगवान धन्वंतरींच्या पूजनामुळे आरोग्याच्या दृष्टीनेही विशेष महत्त्व आहे. पैसा आणि संपत्तीबरोबरच निरोगी शरीर आणि आनंदी मन हे देखील जीवनातील खरे धन आहे, असा संदेश या सणातून मिळतो.
त्यामुळे यंदाच्या धनत्रयोदशीला भगवान धन्वंतरींचे पूजन करून कुटुंबाच्या आरोग्यासाठी प्रार्थना करा. तसेच नियमित व्यायाम, योग्य आहार आणि आरोग्यदायी जीवनशैली अंगीकारण्याचा संकल्प करा. धार्मिक श्रद्धेसोबत आवश्यक वैद्यकीय उपचार आणि डॉक्टरांचा सल्ला घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
धनत्रयोदशी म्हटले की सोने-चांदी खरेदी, नवीन वस्तूंची खरेदी आणि लक्ष्मीपूजन यांची आठवण होते. मात्र, या दिवसाला भगवान धन्वंतरींच्या पूजनामुळे आरोग्याच्या दृष्टीनेही विशेष महत्त्व आहे. पैसा आणि संपत्तीबरोबरच निरोगी शरीर आणि आनंदी मन हे देखील जीवनातील खरे धन आहे, असा संदेश या सणातून मिळतो.
त्यामुळे यंदाच्या धनत्रयोदशीला भगवान धन्वंतरींचे पूजन करून कुटुंबाच्या आरोग्यासाठी प्रार्थना करा. तसेच नियमित व्यायाम, योग्य आहार आणि आरोग्यदायी जीवनशैली अंगीकारण्याचा संकल्प करा. धार्मिक श्रद्धेसोबत आवश्यक वैद्यकीय उपचार आणि डॉक्टरांचा सल्ला घेणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
