एल निनोनंतर आता ‘ला निना’चा प्रभाव? भारतात अतिवृष्टी आणि वादळी पावसाची शक्यता; महाराष्ट्रावर काय परिणाम होणार?
Total Views |
Image Source:(Internet)नवी दिल्ली : गेल्या काही काळापासून जगभरातील हवामानात मोठे बदल पाहायला मिळत आहेत. कुठे उष्णतेच्या लाटा, तर कुठे अतिवृष्टी आणि चक्रीवादळांचा तडाखा बसत आहे. एल निनोच्या प्रभावामुळे तापमानात वाढ आणि पावसाच्या अनियमिततेचा सामना करावा लागत असल्याची चर्चा आहे. आता एल निनोनंतर प्रशांत महासागरात ‘ला निना’ ही हवामानविषयक स्थिती निर्माण होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे. या बदलाचा भारतातील मान्सूनवर तसेच महाराष्ट्रातील पावसाच्या स्वरूपावर काय परिणाम होणार, याकडे हवामान अभ्यासकांचे लक्ष लागले आहे.
एल निनोच्या प्रभावामुळे प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्व भागातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सामान्यपेक्षा वाढते. याचा परिणाम जगभरातील वाऱ्यांच्या प्रवाहावर आणि पावसाच्या चक्रावर होतो. भारतात काही वेळा एल निनोच्या काळात मान्सून कमकुवत राहण्याची शक्यता असते. यामुळे पावसाचे प्रमाण कमी होणे, तापमान वाढणे आणि शेतीवर प्रतिकूल परिणाम होणे अशा परिस्थिती निर्माण होऊ शकतात.
काय आहे ला निना?
एल निनोच्या तुलनेत ला निना ही वेगळी हवामानविषयक स्थिती आहे. प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्व भागातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सामान्यपेक्षा कमी झाल्यास ला निना परिस्थिती निर्माण होते. स्पॅनिश भाषेत एल निनोचा अर्थ 'लहान मुलगा', तर ला निना म्हणजे 'लहान मुलगी' असा होतो.या दोन्ही प्रक्रिया नैसर्गिक हवामान चक्राचा भाग आहेत. साधारणपणे काही वर्षांच्या अंतराने त्यांचा प्रभाव जाणवतो. समुद्राच्या तापमानातील बदलामुळे वातावरणातील वाऱ्यांची दिशा, पावसाचे वितरण आणि जागतिक हवामानावर परिणाम होतो.
ला निनामुळे भारतात मुसळधार पाऊस पडणार?
ला निना परिस्थितीचा भारताच्या मान्सूनवर सकारात्मक परिणाम होण्याची शक्यता असते. अनेकदा या काळात नैऋत्य मान्सून अधिक सक्रिय राहू शकतो आणि सरासरीपेक्षा चांगला पाऊस पडण्यास अनुकूल वातावरण तयार होऊ शकते. मात्र, याचा अर्थ संपूर्ण देशात एकसारखा पाऊस पडेल किंवा प्रत्येक भागात अतिवृष्टी होईल, असा होत नाही.विशेष म्हणजे, ला निनाच्या प्रभावामुळे काही भागांत मुसळधार पाऊस, पूरस्थिती आणि वादळी हवामानाचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे केवळ चांगल्या पावसाची अपेक्षा न ठेवता संभाव्य नैसर्गिक आपत्तींच्या दृष्टीनेही तयारी करणे महत्त्वाचे ठरते.
महाराष्ट्रासाठी काय महत्त्वाचे?
महाराष्ट्रातील शेती मोठ्या प्रमाणावर मान्सूनच्या पावसावर अवलंबून आहे. त्यामुळे एल निनो आणि ला निना या दोन्ही हवामानविषयक स्थितींचा राज्यातील शेतीवर परिणाम होऊ शकतो. ला निनामुळे मान्सूनला अनुकूल परिस्थिती निर्माण झाल्यास खरीप पिकांना फायदा होण्याची शक्यता असते. मात्र, पावसाचे असमान वितरण, कमी कालावधीत अतिवृष्टी आणि काही भागांतील पूर यांसारखी आव्हानेही निर्माण होऊ शकतात. विदर्भ, मराठवाडा, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कोकण या भागांमध्ये पावसाचे स्वरूप वेगवेगळे असू शकते. त्यामुळे संपूर्ण राज्यासाठी एकच अंदाज लागू करणे योग्य ठरणार नाही.
दरम्यान, एल निनोचा प्रभाव कमी झाल्यानंतर ला निनाची स्थिती निर्माण होते का आणि तिची तीव्रता किती असते, यावर पुढील हवामानाचे चित्र अवलंबून असेल. ला निनामुळे भारतात चांगल्या मान्सूनची शक्यता निर्माण होऊ शकते; मात्र अतिवृष्टी किंवा चक्रीवादळे निश्चितपणे येतील, असे म्हणता येणार नाही. त्यामुळे भारतीय हवामान विभागाच्या आगामी अंदाजांकडे लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
एल निनोच्या प्रभावामुळे प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्व भागातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सामान्यपेक्षा वाढते. याचा परिणाम जगभरातील वाऱ्यांच्या प्रवाहावर आणि पावसाच्या चक्रावर होतो. भारतात काही वेळा एल निनोच्या काळात मान्सून कमकुवत राहण्याची शक्यता असते. यामुळे पावसाचे प्रमाण कमी होणे, तापमान वाढणे आणि शेतीवर प्रतिकूल परिणाम होणे अशा परिस्थिती निर्माण होऊ शकतात.
काय आहे ला निना?
एल निनोच्या तुलनेत ला निना ही वेगळी हवामानविषयक स्थिती आहे. प्रशांत महासागराच्या मध्य आणि पूर्व भागातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सामान्यपेक्षा कमी झाल्यास ला निना परिस्थिती निर्माण होते. स्पॅनिश भाषेत एल निनोचा अर्थ 'लहान मुलगा', तर ला निना म्हणजे 'लहान मुलगी' असा होतो.या दोन्ही प्रक्रिया नैसर्गिक हवामान चक्राचा भाग आहेत. साधारणपणे काही वर्षांच्या अंतराने त्यांचा प्रभाव जाणवतो. समुद्राच्या तापमानातील बदलामुळे वातावरणातील वाऱ्यांची दिशा, पावसाचे वितरण आणि जागतिक हवामानावर परिणाम होतो.
ला निनामुळे भारतात मुसळधार पाऊस पडणार?
ला निना परिस्थितीचा भारताच्या मान्सूनवर सकारात्मक परिणाम होण्याची शक्यता असते. अनेकदा या काळात नैऋत्य मान्सून अधिक सक्रिय राहू शकतो आणि सरासरीपेक्षा चांगला पाऊस पडण्यास अनुकूल वातावरण तयार होऊ शकते. मात्र, याचा अर्थ संपूर्ण देशात एकसारखा पाऊस पडेल किंवा प्रत्येक भागात अतिवृष्टी होईल, असा होत नाही.विशेष म्हणजे, ला निनाच्या प्रभावामुळे काही भागांत मुसळधार पाऊस, पूरस्थिती आणि वादळी हवामानाचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे केवळ चांगल्या पावसाची अपेक्षा न ठेवता संभाव्य नैसर्गिक आपत्तींच्या दृष्टीनेही तयारी करणे महत्त्वाचे ठरते.
महाराष्ट्रासाठी काय महत्त्वाचे?
महाराष्ट्रातील शेती मोठ्या प्रमाणावर मान्सूनच्या पावसावर अवलंबून आहे. त्यामुळे एल निनो आणि ला निना या दोन्ही हवामानविषयक स्थितींचा राज्यातील शेतीवर परिणाम होऊ शकतो. ला निनामुळे मान्सूनला अनुकूल परिस्थिती निर्माण झाल्यास खरीप पिकांना फायदा होण्याची शक्यता असते. मात्र, पावसाचे असमान वितरण, कमी कालावधीत अतिवृष्टी आणि काही भागांतील पूर यांसारखी आव्हानेही निर्माण होऊ शकतात. विदर्भ, मराठवाडा, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कोकण या भागांमध्ये पावसाचे स्वरूप वेगवेगळे असू शकते. त्यामुळे संपूर्ण राज्यासाठी एकच अंदाज लागू करणे योग्य ठरणार नाही.
दरम्यान, एल निनोचा प्रभाव कमी झाल्यानंतर ला निनाची स्थिती निर्माण होते का आणि तिची तीव्रता किती असते, यावर पुढील हवामानाचे चित्र अवलंबून असेल. ला निनामुळे भारतात चांगल्या मान्सूनची शक्यता निर्माण होऊ शकते; मात्र अतिवृष्टी किंवा चक्रीवादळे निश्चितपणे येतील, असे म्हणता येणार नाही. त्यामुळे भारतीय हवामान विभागाच्या आगामी अंदाजांकडे लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
